ΑΥΓΗ, 02.02.14
Πώς
φτάνει ένας άνθρωπος να σηκώσει το τσεκούρι στον αέρα και να σπάσει το κρανίο
του συμπολίτη του; Πώς οδηγείται μια κοινωνία στη μισαλλοδοξία και τον φασισμό;
Αυτά τα ερωτήματα θέτει ο Γιόζεφ Ροτ,
ένας από τους πιο σημαντικούς συγγραφείς της γερμανόφωνης λογοτεχνίας, που
αποτύπωσε με τα μυθιστορήματά του το πνευματικό
κλίμα της κεντρικής Ευρώπης, την εποχή της
πτώσης της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας.
Γεννημένος από Εβραίους γονείς στη Γαλικία, το ανατολικό της άκρο, ξεκίνησε
ως αντιμοναρχικός και σοσιαλιστής υπογράφοντας άρθρα με το ψευδώνυμο «Κόκκινος
Γιόζεφ», αλλά είχε πάντα συμπάθειες στη μεγαλοαστική τάξη. Ενθουσιάστηκε από
την «Ομάδα 25», στην οποία ανήκαν ο Μπέρτολτ Μπρεχτ και ο Άλφρεντ Ντέμπλιν,
γρήγορα όμως απομακρύνθηκε από αυτή. Στη διάρκεια του μεσοπολέμου περιπλανήθηκε ως
δημοσιογράφος και ανταποκριτής των εφημερίδων κυρίως στη Βιέννη, το Βερολίνο
και το Παρίσι. Στα σαράντα πέντε του, και αφού γράψει τον «Θρύλο του Αγίου Πότη»,
το αλκοόλ θα του δώσει τη χαριστική βολή πεθαίνοντας από κίρρωση ήπατος.
Η νουβέλα «Ο ιστός της αράχνης», στην οποία για πρώτη φορά αναφέρεται με το όνομά του ο
Χίτλερ, δημοσιεύτηκε από τις 7 Οκτωβρίου έως τις 6 Νοεμβρίου του 1923 σε
συνέχειες στην Arbeiter-Zeitung, επίσημο όργανο των σοσιαλιστών της
Αυστρίας. Στις 8 Νοεμβρίου η πραγματικότητα θα επικυρώσει τη μυθοπλασία με την
πρώτη απόπειρα του Χίτλερ για την κατάληψη της εξουσίας, γνωστής και ως
«Πραξικόπημα της μπιραρίας», για την οποία καταδικάστηκε σε φυλάκιση λίγων
μηνών. Ο Τέοντορ Λόζε,
κεντρικός ήρωας της νουβέλας, εκφράζει το κλίμα του καιρού του. Ενσαρκώνει τον
άνθρωπο της εποχής της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, όπου «στα κοινοβούλια επιπόλαια άτομα έβγαζαν λόγους....Γυρολόγοι εθνικιστές
ρήτορες εμπορεύονταν ηχηρές φράσεις. Οι ξένες γλώσσες ήταν μισητές. Ξένοι
φτύνονταν», σε μια Ευρώπη με τα χάρτινα λόγια που «βρομούσε και σάπιζε».